Chociaż tworzywa sztuczne są ważnym osiągnięciem cywilizacyjnym – wykorzystuje się je m.in. w medycynie, budownictwie i elektronice – to już mikroplastik, powstający w wyniku ścierania i kruszenia plastiku, staje się coraz poważniejszym problemem środowiskowym i zdrowotnym. Jest wszechobecny, powoli się rozkłada, zanieczyszcza wodę i glebę, dostaje się do organizmów żywych.
Pora na działanie: zwiększenie świadomości problemu i poznanie konkretnych rozwiązań to właśnie rola zestawu Mikroplastik. Prowadzi on użytkowników przez tematykę mikroplastiku w sposób inspirujący, zachęcający do własnych odkryć, zadawania pytań i szukania odpowiedzi. Pokazuje, że codzienne wybory mogą realnie wpłynąć na ilość mikroplastiku, który dostaje się do środowiska. Wskazuje różne źródła, z których zanieczyszczenie może trafiać do środowiska. Dzięki zestawowi uczniowie odkrywają swoją sprawczość i stają się "ambasadorami" dobrych praktyk.
„Sprawdzam. Wiem. Działam” – tak najzwięźlej brzmi idea stojąca za zestawem. Nasz cel to kształtowanie w młodzieży umiejętności przechodzenia od chaosu do zrozumienia. „Mikroplastik” to nie tylko lekcja ekologii – to trening krytycznego myślenia i umiejętności wspólnego działania w obliczu globalnych wyzwań.
Czym jest zestaw „Mikroplastik”
Co to: interdyscyplinarny zestaw edukacyjny do przeprowadzania doświadczeń i dyskusji.
Dla kogo: dwie wersje zestawu: dla klas VII–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych.
Czas trwania pracy z zestawem: 90–120 min (z możliwością podziału na krótsze bloki).
Zawartość zestawu: mikroskop cyfrowy USB, próbki źródeł mikroplastiku (opony, kosmetyki, farby), materiały do przeprowadzania doświadczeń (lejki, sączki, probówki, szalki), suchościeralne heksy edukacyjne oraz pomoce merytoryczne (prezentacja, filmy, broszura dla nauczyciela).
Dostępność: treści merytoryczne dostępne są także poprzez portal Classwise; zestaw spełnia wymagania programu dofinansowania dla szkół – Cyfrowy Uczeń.
Dlaczego to innowacja edukacyjna?
Zestaw „Mikroplastik” jest efektem pracy ośrodka badawczo-rozwojowego Centrum Nauki Kopernik. To innowacja, która:
- stawia na metodę badawczą (ang. inquiry-based learning): uczniowie nie dostają gotowych odpowiedzi – samodzielnie stawiają pytania, przeprowadzają doświadczenia (np. test gorącej igły), analizują dane i wyciągają wnioski; nauczyciele uzyskują wsparcie we wprowadzenia edukacji opartej na doświadczeniu oraz bazę do realizacji projektów uczniowskich (w zgodzie z najnowszymi standardami edukacyjnymi);
- jest interdyscyplinarna: łączy podstawy programowe z biologii, chemii, geografii oraz edukacji obywatelskiej (WOS);
- buduje kompetencje przyszłości: uczy niuansowania opinii i podejmowania decyzji w oparciu o dane naukowe, wspiera pracę zespołową uczniów i wzmacnia ich sprawczość;
- wprowadza deliberację do edukacji, czyli format debaty budującej porozumienie między podmiotami mającymi sprzeczne potrzeby.
Jak powstał zestaw?
Droga zestawu do szkół prowadziła przez ośrodek badawczo-rozwojowy Centrum Nauki Kopernik, gdzie zespół specjalistów i edukatorów ściśle współpracował z naukowcami. Każda aktywność została przetestowana przez nauczycieli w szkołach, co pozwoliło dopracować instrukcje pod kątem czytelności, czasu i bezpieczeństwa. To produkt „uszyty na miarę” współczesnej szkoły, gotowy do użycia tuż po wyjęciu z pudełka. Prezentacja prowadzi nauczyciela, który nie musi samodzielnie planować zajęć i zdobywać szczegółowej wiedzy. Może wspólnie z uczniami powiedzieć: „Nie wiem, sprawdźmy, jak jest”.
To nowatorskie podejście oparte na ideach konstruktywistycznych w edukacji.
Historia pewnego jeziora – inspiracja naukowa
Inspiracją dla zestawu był projekt badawczy Lakes Connect. Naukowcy z zespołu dr Ewy Babkiewicz badali związek między turystyką a zanieczyszczeniem wód w Polsce, na Litwie i Łotwie. W jednym z litewskich jezior odkryto rekordowe stężenie mikroplastiku. Winowajcą okazały się... piękne, pływające wyspy kwiatowe, które wewnątrz wypełnione były kruszącym się styropianem. Władze zaalarmowane przez badaczy podjęły działania, by wyeliminować źródło zanieczyszczeń. To realne odkrycie naukowe stało się bazą dla scenariusza, w którym uczniowie muszą zmierzyć się z konkretnym problemem lokalnym.
Deliberacja – debata zorientowana na kompromis
W spolaryzowanym świecie popularna w szkołach debata oksfordzka – nastawiona na zwycięstwo i przekonanie przeciwnika – może pogłębiać podziały. W zestawie „Mikroplastik” proponujemy zamiast niej deliberację.
- Zamiast walczyć – słuchamy: celem nie jest wygrana, ale znalezienie kompromisu satysfakcjonującego dla wszystkich stron w podzielonej społeczności (np. przedstawicieli szwalni, urzędu gminy i ekologów).
- Skrzynka faktów: wszyscy uczestnicy dyskusji operują na tych samych danych naukowych, co eliminuje przewagę „lepiej poinformowanych” i uczy merytorycznej argumentacji.
- Budowanie porozumienia: to trening akceptacji dla różnych punktów widzenia, niezbędny w nowoczesnym społeczeństwie obywatelskim.
Dystrybucja zestawu
Dzięki współpracy z naszym partnerem badawczo-rozwojowym, firmą Moje Bambino, zestaw „Mikroplastik” jest już w sprzedaży, stając się narzędziem dostępnym dla szkół w całej Polsce.
Premiera zestawu odbyła się 15 maja w budynku Pracowni Przewrotu Kopernikańskiego – siedzibie ośrodka badawczo-rozwojowego Centrum Nauki Kopernik.
