Czym jest nauka obywatelska?
Nauka obywatelska (ang. citizen science) to sposób prowadzenia badań, w którym aktywnie uczestniczą osoby spoza świata nauki. Opiera się na współpracy zawodowych naukowców z ludźmi, którzy chcą włączyć się w proces badawczy.
W praktyce oznacza to wspólne projekty, w których „naukowcy obywatelscy” zbierają dane – prowadzą obserwacje, wykonują pomiary, dokumentują zjawiska lub analizują materiały badawcze. Następnie specjaliści opracowują wyniki i udostępniają je. Wiedza powstaje więc we współpracy i jest dostępna dla wszystkich zainteresowanych. Każdy, niezależnie od wieku czy wykształcenia, może wnieść wartościowy wkład w rozwój nauki i lepiej zrozumieć otaczający świat.
Ważnym punktem do zrozumienia definicji nauki obywatelskiej jest działalność European Citizen Science Association (ECSA), która opracowała 10 zasad nauki obywatelskiej, czyli wytyczne dotyczące m.in. rzetelności, przejrzystości i korzyści, zarówno te wynikające z udziału, jak i tworzenia podobnych projektów.
Choć dziś takie działania często kojarzą się z aplikacjami i internetem, mają znacznie dłuższą tradycję. Przykładem są masowe obserwacje migracji ptaków w Wielkiej Brytanii czy mapowanie kwitnienia roślin w Niemczech. W Polsce jednym z głośniejszych projektów była akcja z 2011 roku, kiedy to przez dwa tygodnie uczestnicy obserwowali nocne niebo i zgłaszali widoczność gwiazd, co pozwoliło stworzyć mapę miejsc sprzyjających obserwacjom astronomicznym.
Nauka obywatelska:
1. Pozwala prowadzić badania na większą skalę.
Dzięki zaangażowaniu wielu osób można zebrać dane z różnych miejsc i w dłuższym czasie – często w zakresie, który byłby trudny do osiągnięcia wyłącznie przez zespół badawczy. To szczególnie istotne w badaniach środowiskowych, klimatycznych czy przyrodniczych.
2. Zmienia postrzeganie nauki i naukowców
Udział w projekcie badawczym pozwala lepiej zrozumieć, jak powstaje wiedza, na czym polega analiza danych i dlaczego wyniki badań bywają złożone. Osoby uczestniczące w projektach widzą cały proces „od środka”, co sprzyja budowaniu świadomego i krytycznego podejścia do informacji. W Koperniku sprawdzimy, jak doświadczenie osobistego udziału w badaniach naukowych oddziałuje na postawy ludzi wobec nauki i naukowców.
3. Sprzyja otwartości i współodpowiedzialności.
Pokazuje, że tworzenie wiedzy nie jest zarezerwowane wyłącznie dla instytucji naukowych. To wspólne działanie, w którym każdy może mieć swój udział, a jego efekty mogą służyć całemu społeczeństwu.
O projekcie
„Nauka ma głos” to wspólny projekt Centrum Nauki Kopernik oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Naszym głównym celem jest zwiększenie zaufania do nauki, a drogą jego osiągnięcia m.in. angażowanie w naukę obywatelską czy rozmowy z osobami zajmującymi się nauką. Więcej informacji o "Nauka ma głos".
Nauka ma głos jest realizowana i finansowana w ramach wspólnego Programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Centrum Nauki Kopernik pod nazwą Nauka dla Ciebie. Program Nauka dla Ciebie finansowany jest w ramach dotacji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy z dnia 23 października 2023 r. Nr MEiN/2023/DPI/3079.
